Thế giới loài người có vô vàn môi trường sống, nhưng có những nơi cực kỳ khắc nghiệt, không phù hợp cho sự tồn tại và phát triển của một nền văn minh hùng mạnh. Điển hình là các vùng băng nguyên, núi cao và cao nguyên. Nguyên nhân không nằm ở bản thân loài người, mà là do những khu vực này gây ra những tác động bất lợi quá lớn.

Nhìn lại lịch sử, loài người tuy có nhiều cách phân loại khác nhau, nhưng những loại hình văn minh thực sự đạt đến đỉnh cao chỉ gói gọn trong ba loại.

Ban đầu, loài người đều sống kiểu du mục, không có nơi ở cố định. Về sau, bốn nền văn minh nông nghiệp lớn đã thống trị thế giới. Tiếp đó, khi môi trường toàn cầu thay đổi lớn, nhiệt độ không khí giảm xuống, các nền văn minh du mục đã điên cuồng tràn xuống phía nam, lần lượt thôn tính tất cả các nền văn minh nông nghiệp khác, ngoại trừ văn minh Trung Hoa.

Sau đó, ngoại trừ văn minh Trung Hoa, các nền văn minh du mục giữ vị trí chủ đạo, cho đến khi văn minh hải dương hoàn tất quá trình tích lũy và vươn lên xưng bá thế giới.

Hiện nay, đang là cuộc quyết đấu đỉnh cao giữa văn minh nông nghiệp và văn minh hải dương, trong khi văn minh du mục thì ẩn dật ở những nơi hẻo lánh, sống bằng nguồn lực ít ỏi còn sót lại.

Văn minh nông nghiệp, văn minh du mục, văn minh hải dương. Ba loại văn minh này không hề tách biệt hoàn toàn, mà chúng có những điểm nhấn, đặc trưng riêng biệt.

Nếu xét ba loại văn minh này dựa trên bốn kh��a cạnh: đạo đức, hợp tác, tôn ti và mạo hiểm, mà không tính đến các yếu tố khác như ảnh hưởng của tôn giáo, chúng ta có thể có được những kết quả thú vị.

Xã hội văn minh nông nghiệp có đặc điểm là đạo đức cao, hợp tác cao, tôn ti cao và mức độ mạo hiểm thấp.

Bởi vì môi trường sinh tồn của văn minh nông nghiệp tương đối ổn định, không cần nhiều hoạt động mạo hiểm để tìm kiếm thức ăn. Thay vào đó, nó cần các mối quan hệ xã hội và đạo đức tốt đẹp để đảm bảo sự ổn định của cộng đồng. Do đó, một xã hội như vậy sẽ lựa chọn tập trung nhiều hơn vào các mối quan hệ xã hội, vào đạo đức và tôn ti như Nho giáo. Điều này phù hợp với thuyết tiến hóa, vì quá trình chọn lọc tự nhiên trong thuyết tiến hóa rõ ràng cũng bao hàm cả môi trường xã hội.

Xã hội văn minh du mục lại có đặc điểm đạo đức thấp, hợp tác cao, tôn ti cao và mức độ mạo hiểm cao.

Văn minh du mục không có nơi ở cố định, cần thực hiện nhiều hành động mạo hiểm trong môi trường quá khắc nghiệt. Nơi đó, kẻ mạnh được, kẻ yếu thua, d��n đến mức độ đạo đức thấp. Tuy nhiên, vì sự sinh tồn, nội bộ họ lại không thể không hợp tác, đồng thời để duy trì ổn định, tôn ti trên dưới cũng cực kỳ nghiêm ngặt.

Xã hội văn minh hải dương có đặc điểm đạo đức thấp, hợp tác cao, tôn ti thấp và mức độ mạo hiểm cao.

Môi trường biển khắc nghiệt hơn lục địa, con người đơn độc không thể sinh tồn. Họ nhất định phải liên kết lại, dùng thuyền để hoạt động, điều này tạo nên xu hướng mạo hiểm cao và hợp tác cao. Hơn nữa, những người khác nhau điều khiển các bộ phận khác nhau của con thuyền, đều có quyền kiểm soát nhất định đối với quá trình vận hành. Việc mất đi bất kỳ thành viên quan trọng nào cũng đe dọa đến sinh mạng, nên sự chênh lệch địa vị thực tế giữa mọi người không quá lớn, dẫn đến đặc tính tôn ti thấp của văn minh hải dương. Còn môi trường biển khắc nghiệt, thúc đẩy sự xuất hiện của quy luật kẻ mạnh được, kẻ yếu thua, tất nhiên đó là một xã hội có mức độ đạo đức thấp.

Khi còn trẻ, tôi có lẽ sẽ cho rằng một nền văn minh nào đó là tốt, là ưu tú, còn những nền văn minh khác thì kém cỏi.

Nhưng bây giờ, tôi đã ý thức được rằng, toàn bộ nhân loại là một dòng chảy chính thống. Nhìn từ một cấp độ cao hơn, ba nền văn minh hải dương, du mục và nông nghiệp không ngừng giao lưu với nhau, dù là về mặt gen hay văn hóa. Không có bất kỳ nền văn minh nào là kém cỏi hay ưu tú; chỉ có sự phù hợp hay không với môi trường tự nhiên và hoàn cảnh xã hội tại thời điểm đó, và liệu chúng có thể phát triển bền vững lâu dài hay không.

Valhein suy nghĩ hồi lâu. Anh chạm vào quả cầu tài nguyên, bắt đầu lựa chọn địa điểm cho tộc đàn của mình.

Anh loại bỏ những nơi quá lạnh, quá cao.

Từ bỏ các hòn đảo.

Lựa chọn một địa điểm có cảng tự nhiên tốt, vùng đất màu mỡ với dòng sông và thảo nguyên tươi tốt.

Sau khi đưa ra lựa chọn, trước mặt Valhein hiện ra hàng trăm bản đồ 3D của các khu vực. Một bên là đại dương mênh mông, một bên là bình nguyên phì nhiêu, và ở một hướng khác là những thảo nguyên xanh mướt rộng lớn.

Thế nhưng, quả cầu tài nguyên hiển thị là kh��ng đủ nguồn lực, không thể cho phép tộc đàn của anh trực tiếp định cư ở đó.

"Tôi không thể vào được, các thần linh khác có lẽ cũng không thể vào, nói cách khác, những địa điểm này chính là chiến trường tranh đoạt của tôi trong tương lai!" Valhein nhanh chóng ghi nhớ tất cả các bản đồ 3D của các khu vực này, đồng thời ghi lại tất cả thông tin chi tiết, ví dụ như hình thái thảm thực vật, địa hình, các loài sinh vật, v.v.

Sau đó, Valhein thực hiện lựa chọn mới, lần này là một địa điểm bao gồm cảng tự nhiên tốt, đất đai ở mức trung bình và thảo nguyên tươi tốt.

Lần này hiện ra mấy ngàn bản đồ 3D, nhưng vẫn hiển thị là nguồn tài nguyên của anh không đủ.

Valhein lại thay đổi điều kiện, và kết quả là, khi lựa chọn tình huống bến cảng, đất đai và thảo nguyên đều ở mức bình thường, quả cầu tài nguyên mới miễn cưỡng đủ để sử dụng.

Điều này có nghĩa là kế hoạch khởi đầu hoàn hảo của anh đã thất bại.

Sở dĩ anh lựa chọn ba loại địa hình giao thoa là bởi vì được truyền cảm hứng từ lịch sử loài người tr��n Lam Tinh.

Trong lịch sử loài người, các nền văn minh như Trung Quốc cổ đại, Ai Cập cổ đại, Lưỡng Hà và Ấn Độ cổ đại đều là những nền văn minh nông nghiệp điển hình, từng huy hoàng một thời gian dài.

Trong khi đó, văn minh Mông Cổ và một số nền văn minh khác là những nền văn minh du mục điển hình, cũng từng có thời kỳ huy hoàng, thậm chí từng công chiếm toàn bộ các nền văn minh khác, ngoại trừ Trung Quốc.

Hy Lạp cổ đại là một nền văn minh hải dương điển hình. Mặc dù không xây dựng được đế quốc, nhưng khả năng kiên cường chống lại Đế quốc Ba Tư cũng đủ cho thấy sự mạnh mẽ của nó.

Còn La Mã cổ đại ban đầu không phải văn minh hải dương, khởi điểm là văn minh du mục. Sau này, khi hấp thụ văn minh nông nghiệp và trở thành Đế quốc La Mã, điều đó có mối quan hệ to lớn với biển cả. Bản thân nó được coi là một thể hỗn hợp đa dạng, trong đó văn minh hải dương đóng vai trò chủ đạo.

Về sau, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hà Lan cùng Đế quốc Anh cường thịnh nhất – nơi mặt trời không bao giờ lặn, đều được coi là những nền văn minh hải dương. Đặc biệt là nước Anh, còn thuần túy hơn nữa.

Còn sau này, Hoa Kỳ là một nền văn minh pha trộn, lấy văn minh hải dương làm chủ đạo.

Trong khi đó, nước Hoa Hạ lại lấy văn minh nông nghiệp làm chủ đạo, sở hữu khả năng sinh tồn mạnh mẽ nhất trong tất cả các chủng tộc, cũng là nền văn minh cổ đại duy nhất không bị diệt vong. Giai đoạn sau, nó trở thành một nền văn minh pha trộn, lấy văn minh nông nghiệp làm chủ đạo, đứng vững trên đỉnh cao thế giới.

Xu thế về sau ra sao, không thể xác định. Có lẽ nó liên quan đến sự giao hòa và biến đổi của nhiều nền văn minh viễn siêu ba nền văn minh trước đó, như văn minh công nghiệp, văn minh thông tin, văn minh sinh học, văn minh AI, văn minh vũ trụ, v.v.

Valhein lên kế hoạch lựa chọn một khu vực hội tụ đủ cả ba yếu tố: biển, bình nguyên và thảo nguyên, để tạo ra ba quốc gia và xây dựng một hệ thống tiến hóa phức tạp cho tộc đàn. Đây là một tiền lệ thành công và cũng là phương thức tiến hóa thành công nhất mà loài người từng biết.

Nhưng không ngờ, Vùng Đất Sáng Tạo lại không cho phép lựa chọn toàn bộ những vùng đất màu mỡ.

Nếu chọn một nơi mà cả ba yếu tố đều ở mức bình thường, quả cầu tài nguyên sẽ đủ. Nhưng nếu sau này cần tài nguyên cơ bản thì sao? Gặp phải ngoài ý muốn thì sao?

Valhein suy nghĩ một chút, môi trường sống quan trọng hơn tài nguyên thông thường, ảnh hưởng cực lớn đến con người. Môi trường sống là ưu tiên hàng đầu, tài nguyên đứng thứ hai. Huống chi, một môi trường tốt đẹp về cơ bản không thiếu tài nguyên.

"Vậy thì, hãy xác định thảo nguyên dành cho văn minh du mục là cằn cỗi. Như vậy, họ sẽ hung hãn hơn một chút, và càng có thể tạo ra hiệu ứng cá nheo, trở thành một "gậy quấy phân heo" đúng nghĩa."

Trong ba nền văn minh nông nghiệp, hải dương và du mục, văn minh du mục từng huy hoàng và cũng đúng là một "gậy quấy phân heo" đích thực.

Họ đích thực có tính phá hoại to lớn, từng hủy diệt nhiều chủng tộc, nhưng thực chất lại rất khó chiến thắng những đối thủ có tính bền bỉ mạnh mẽ. Ví dụ, họ cuối cùng thất bại trước văn minh nông nghiệp Trung Quốc, và bị các cường quốc văn minh hải dương nô dịch. Truy nguyên nhân sâu xa, là do họ có những thiếu sót bẩm sinh.

Lịch sử chứng minh, văn minh du mục chỉ có thể khuấy đảo khi các nền văn minh khác yếu thế hoặc suy tàn. Một khi các nền văn minh khác tiến hóa đến mức vững chắc như đá, chính văn minh du mục lại trở thành tàn tích.

Đặc tính th��ch nghi cao với môi trường nhưng khả năng cải tạo môi trường thấp của văn minh du mục đã hạn chế khả năng phát triển lâu dài của họ. Vì lẽ đó, cho dù họ sở hữu dầu mỏ, cũng không thể trở thành cường quốc công nghiệp.

Trừ khi họ đạt được một bước tiến hóa mới.

"Có lý luận chỉ đạo, có kinh nghiệm lịch sử, vậy thì phải căn cứ vào đặc tính của các nền văn minh mà xây dựng thế lực."

Văn minh nông nghiệp nhất định phải xây dựng một đế quốc thống nhất mạnh mẽ. Nếu không thể thống nhất, toàn bộ văn minh sẽ bị hủy diệt. Mối quan hệ xã hội ổn định là nền tảng của văn minh nông nghiệp, và chính sự ổn định này thường được duy trì bởi một vài cá nhân.

Valhein bừng tỉnh nhận ra, chính mình đã xem thường những người đó.

Văn minh hải dương, dù là từ Hy Lạp, đến La Mã, đến Đế quốc Anh nơi mặt trời không bao giờ lặn, rồi đến Hoa Kỳ, đều rất hùng mạnh nhưng không hề thống nhất. Vì lẽ đó, khi tôi xây dựng văn minh hải dương, tôi không thể dùng tư duy của văn minh nông nghiệp để quyết định, mà phải thiết lập các quốc gia liên bang, thiết lập phân quyền. Nhìn như vậy, không phải người Hoa Kỳ lựa chọn làm như thế, mà là các nền văn minh và văn hóa hải dương qua các thời kỳ đã dẫn đến hình thức quốc gia như vậy.

Đối với văn minh du mục, theo lý thuyết thì trong thời đại phát triển nhanh chóng là không cần thiết. Nhưng một hệ thống phức tạp cần ít nhất ba yếu tố, nếu không thì về cơ bản không thể xây dựng được một hệ thống tiến hóa loài người ổn định và hướng về phía trước.

"Tôi cũng không thích văn minh du mục có tính phá hoại quá mạnh, nhưng về phương diện tiến hóa của loài người, so với sở thích cá nhân của tôi, lý luận và lý trí quan trọng hơn."

"Vì lẽ đó, tôi nhất định phải giữ lại văn minh du mục. Văn minh du mục không thể thành lập một đế quốc thống nhất hoặc liên bang quốc gia, mà phù hợp hơn với mô hình nhiều liên minh bộ lạc."

Thì ra là vậy!

Những nền văn minh và văn hóa khác nhau, cộng thêm sự khác biệt về môi trường và gen, khiến các tộc đàn vốn dĩ thích nghi với các hoàn cảnh xã hội khác nhau. Bất kỳ mưu toan nào nhằm lật đổ hoàn toàn một thể chế, hoặc đưa hoàn toàn một thể chế ngoại lai vào, tất yếu sẽ dẫn đến sự sụp đổ lớn của toàn bộ xã hội.

Liên tục hấp thụ, chia sẻ để tạo nên sự giao lưu có trật tự, duy trì khả năng học hỏi cao, cạnh tranh cao nhưng đối kháng thấp, đó mới là phương thức tiến bộ cao nhất của văn minh.

Chờ một chút...

Valhein đột nhiên cảm thấy rùng mình.

Bởi vì khi dùng góc độ vĩ mô, ở cấp độ lớn để xem xét sự phát triển của lịch sử loài người, anh lại phát hiện ra nhiều quy luật tương tự. Như thể trong cõi u minh có một bàn tay khổng lồ đang thao túng loài người, buộc họ phải lựa chọn các nền văn minh và tư duy nông nghiệp, hải dương hoặc du mục, và cuối cùng liên tục tiến lên theo hình xoắn ốc.

Chẳng trách những vị lão làng trong các lĩnh vực đó cũng hoài nghi có sự tồn tại khác phía trên loài người, bởi vì trên phương diện vĩ mô và cấp độ lớn, họ nhìn thấy đủ loại hiện tượng hoàn toàn không phù hợp với trực giác.

Nhưng, nghiên cứu hiện tại chứng minh, đây chẳng qua là hiện tượng do sự hình thành tự phát của sinh mệnh, dưới sự lựa chọn của các môi trường tự nhiên và hoàn cảnh xã hội khác nhau, một dạng tự tổ chức kỳ diệu.

Valhein lặp đi lặp lại suy đoán, đột nhiên, ánh mắt anh sáng lên.

"Tôi hẳn nên dùng cái nhìn tổng quan để đối đãi với các lựa chọn môi trường."

"Vùng Đất Sáng Tạo không cho tôi toàn bộ bản đồ, tất cả lựa chọn đều chỉ là cục bộ. Nhưng nhờ vào các lựa chọn liên tục vừa rồi, tôi đã dựa trên môi trường sinh thái ở các nơi, chắp vá lại thành một bức tranh ghép thế giới mờ ảo của Vùng Đất Sáng Tạo. Trừ một số khu vực cục bộ ít ỏi không thể xác định, về cơ bản tôi đã nắm được diện mạo toàn bộ thế giới."

Trong đầu Valhein hiện lên một tấm bản đồ hình tròn khổng lồ.

Tuy nhiên, phần lớn bản đồ này đều là màu đen, chỉ có một số ít nơi tỏa sáng, cho thấy đó là lục địa hoặc hải dương.

Dù vậy, Valhein cũng có thể xác định rất nhiều thông tin. Dù sao, kiến thức địa lý là điều cơ bản.

Thế mới thấy tầm quan trọng của việc nắm vững địa lý! Phần lớn thần linh sẽ không nghĩ đến khía cạnh này, ngay cả khi ý thức được, họ cũng sẽ đưa ra lựa chọn sai lầm do kiến thức liên quan không đủ, hoặc do không đủ thời gian mà chỉ có thể chọn bừa.

Ấn phẩm này được thực hiện bởi đội ngũ của truyen.free.