Người đầu tiên bị chọn là Moishe – một tay buôn vải Do Thái nhỏ con, sống bằng nghề đổi hàng lậu và chọc quê bọn gypsy mỗi khi say.

Không phải vì gã nguy hiểm. Không vì gã có gì đáng giá. Mà vì Marcus biết: Moishe là người đủ đáng ghét để bị đổ lỗi, nhưng chưa đủ quan trọng để ai đó bênh vực.

Thời điểm cũng được chọn kỹ: phiên chợ cuối tháng, nơi các trại thường gom hàng thừa, vải rách, thuốc nhuộm hỏng để đổi lấy muối và dây.

Đám người tụ lại nhiều. Tiếng nói chen nhau. Những lời thì thầm dễ lẫn trong mớ chửi tục, tiếng rao hàng, và tiếng xào xạc của những đôi giày mòn gót. Đó là môi trường lý tưởng nhất cho một câu nói sinh sôi mà không bị nghe thấy từ đầu.

Marcus không tự mình lan tin.

Hắn nhờ một thằng bé mới vào trại gần đây – Finnan – cậu nhóc Ireland tóc hoe, mũi khoằm, nói giọng đặc, hay khoe rằng mình từng cướp bánh khỏi miệng chó.

Finnan không biết mình là kẻ phát tán. Hắn chỉ biết Marcus hỏi:

“Trong đám người này, mày có ghét ai không?”

“Thằng Moishe – nó từng đá con chó của tao.”

“Vậy nếu tao nói: nó từng trộm hàng từ trại Lee, mày tin không?”

“Tin.”

“Và nếu tao không nói nữa, chỉ đứng gần, mày sẽ kể lại chứ?”

Finnan gật. Không do dự.

Và thế là đủ.

Chỉ một giờ sau, Finnan đã kể câu chuyện đó cho ít nhất bốn người. Không phải như một lời buộc tội, mà như một lời mách nhỏ, kèm theo ánh mắt: “Tao biết điều này, mày đừng kể ai.”

Bốn người đó đi tiếp. Thêm vài người kể lại. Câu chuyện thay đổi nhẹ mỗi lần: có người nói Moishe lấy trộm vải, có người nói hắn tráo thuốc nhuộm, có người bảo hắn từng đánh đứa trẻ gypsy ở phiên chợ trước.

Không ai dám hỏi Moishe.

Không ai xác minh.

Nhưng ánh mắt đã đổi.

Và đó là bước đầu Marcus cần.

Buổi chiều, Moishe bị Finnan chặn đường, không phải để đánh – mà để nói to, trước mặt nhiều người:

“Mày lấy vải trại Lee, đúng không? Tao biết mà!”

Moishe cười gằn: “Tao đéo biết mày là ai.”

“Nhưng tao biết mày là gì.” – Finnan hét lên.

Người ta tụ lại. Không ai cản.

Chỉ đứng nhìn.

Có vài đứa châm chọc: “Nó lấy thật à?” – “Ai kể?” – “Thằng này nói, chắc là đúng.”

Moishe nóng mặt, túm cổ áo Finnan.

Finnan vùng ra, giật dây nón, lao vào xô đẩy.

Không có dao. Không có máu.

Chỉ có một cơn xô xát nhỏ… mà không ai đứng ra giải thích vì sao nó bắt đầu.

Marcus đứng cách đó ba hàng người.

Tay đút túi.

Ánh mắt không cảm xúc.

Khi Finnan bị đẩy ngã xuống đất, Marcus không nhúc nhích.

Chỉ khẽ nghiêng đầu.

Một người phụ nữ già thì thầm bên cạnh hắn:

“Cái lều đó… bẩn từ lâu rồi.”

Không rõ bà đang nói Moishe, hay đang nói chính góc trại nơi lời đồn bắt đầu.

Marcus không quan tâm.

Vì điều hắn cần… đã có:

Một lời buộc tội không ai đứng tên.

Một nạn nhân không đủ quan trọng để được bênh.Và một đám đông im lặng nhìn bạo lực… như thể họ đang đợi xem: “Ai sẽ là người tiếp theo?”

Cuộc xô xát giữa Moishe và Finnan kết thúc không có máu. Nhưng không ai để ý đến điều đó.

Người ta chỉ nhớ đến tiếng hét:“Mày lấy vải trại Lee, đúng không?”Và cái cách Moishe không phản ứng rõ ràng. Hắn không phủ nhận. Cũng không cười lớn mà mắng lại. Hắn đẩy, chửi, rồi bỏ đi.

Chính sự thiếu khẳng định đó mới khiến lời buộc tội sống tiếp.

Sáng hôm sau, một người đàn ông gypsy tên Rezza, thường hay trao đổi da thô với Moishe, bước vào trại với khuôn mặt lạnh hơn mọi khi.

Marcus thấy ông ta từ xa – bước chân chậm, vai khẽ co, ánh mắt không dừng lâu ở bất kỳ ai.

Rezza không hỏi Moishe.

Ông ta hỏi Elijah.

“Elijah, tao nghe nói thằng Moishe bị đứa nhóc Ireland đòi nợ cũ.”

Elijah rít hơi thuốc, nhướn mày.

“Đòi nợ gì?”

“Nghe nói trộm hàng. Có đúng không?”

Elijah không đáp.

Ông thở khói thuốc ra, rồi nói:“Mày hỏi tao vì nghĩ tao biết hay vì mày sợ mình không biết?”

Rezza không trả lời.

Nhưng chiều hôm đó, ông cắt một nửa giao kèo da thường niên với Moishe, viện lý do: “Thằng đó hay quên.”

Không ai bảo Rezza làm thế.

Không ai khẳng định Moishe sai.

Nhưng một câu chuyện đã bắt đầu ăn mòn mối quan hệ thật.

Ba đứa trẻ khác – không liên quan đến vụ xô xát – bắt đầu kể lại chuyện này theo cách của riêng mình.

Một đứa nói Moishe bị bắt quả tang cất thuốc nhuộm giả trong hộp vải.Một đứa khác bảo đã thấy gã lấm lét ra khỏi trại Lee hồi tháng trước.

Không ai kiểm tra.

Không ai hỏi thẳng.

Nhưng mọi người bắt đầu nhớ lại những chi tiết nhỏ – như việc Moishe luôn dùng tay trái để đếm hàng, như thể sợ bị nhận diện chữ viết tay phải.

Vào ngày thứ ba sau vụ việc, Marcus ngồi ở lối đất dẫn vào trại, cùng Dane và Brin.

Brin thì thào:

“Hôm qua có người hỏi tao… liệu có phải anh Marcus là người đầu tiên biết chuyện.”

Marcus đang gọt đầu gậy, không ngẩng lên:

“Và em trả lời sao?”

“Em nói… em không nghĩ anh là người tung tin.”

“Chỉ là người biết từ trước?”

Brin gật.

Marcus mỉm cười:

“Vậy là đủ.”

Dane ngồi yên. Nhưng tay cậu nắm chặt hơn khi nghe câu đó.

Brin hỏi tiếp:

“Anh có thấy… chuyện này đang đi xa không?”

Marcus ngẩng đầu, ánh mắt tỉnh táo:

“Không có gì đi xa nếu nó bắt đầu ở đúng chỗ.

”

“Nhưng nếu Moishe bị đuổi khỏi chợ thì sao?”

“Thì người tiếp theo sẽ nghĩ: nếu tao bị đồn, tao phải phản ứng khác.”

Brin nuốt khan:

“Vậy tức là… anh đang dạy người ta cách sống sót bằng cách giết một người?”

Marcus không đáp.

Nhưng câu hỏi đã được đánh dấu.

Chiều hôm đó, Marcus được một người lạ tìm đến. Là một gã đàn ông có tên Iska – người chuyên đổi tin lấy hàng, không ai rõ hắn ở trại nào, nhưng lúc nào cũng có mặt ở những nơi lời đồn mới sinh.

Iska ngồi xuống cạnh Marcus, không chào hỏi, chỉ nói:

“Cậu bé, tôi nghe nói cậu biết nhiều hơn những gì cậu kể.”

Marcus không nhìn hắn.

“Nghe từ ai?”

“Nghe từ người không nói tên cậu ra, nhưng nói rằng... nếu muốn biết điều nên tin, nên gặp cậu.”

Marcus quay sang, mắt lạnh như nước cạn đáy.

“Nếu tôi nói… không tin điều gì cả thì sao?”

Iska cười nhẹ.

“Vậy tôi sẽ là người đầu tiên không cần tin, mà vẫn kể lại lời của cậu.”

Marcus gật.

“Vậy tôi sẽ là người đầu tiên không cần nói, mà vẫn bị nghe.”

Cả hai ngồi yên một lúc.

Không có giao dịch.

Không có món hàng.

Chỉ có một sự đồng thuận không thành lời:Lời đồn mạnh nhất không cần kiểm chứng. Chỉ cần được nhắc lại bởi đúng người, ở đúng thời điểm.

Tối hôm đó, Moishe rời trại. Lặng lẽ, không ai tiễn.

Gã không bị đuổi. Không bị đe dọa. Không ai đánh.

Nhưng tất cả mọi ánh mắt đều nói một điều: “Đã đủ rồi.”

Không ai gọi tên gã.

Chỉ có một câu nói được truyền lại:

“Không ai rõ Moishe lấy gì. Nhưng hắn không thanh minh.Người im lặng giữa lời buộc tội... là người đã xác nhận.”

Marcus nằm trên đống cỏ khô, gối đầu lên sổ.

Không ghi gì đêm ấy.

Vì hệ thống đã ghi lại thay hắn:

Lời buộc tội có thể xóa một người mà không cần máu.

Cái tên được nhắc đến cuối cùng... không phải là nạn nhân.

Mà là người không ai dám hỏi.

Mười ngày sau khi Moishe rời trại, không ai còn nhắc đến vụ cãi nhau.

Không ai nhắc đến lý do gã biến mất.

Không ai bàn xem lời đồn có đúng hay không.

Nhưng có một điều ai cũng nhớ: người đứng gần Marcus khi mọi chuyện xảy ra, chưa ai gặp chuyện gì cả.

Và điều đó... có giá trị.

Một buổi sáng, khi Marcus đang ngồi khắc vỏ cây bên lều nước, một cậu bé khác bước tới. Không phải Brin. Không phải Dane. Mà là Harro – một đứa từng chế giễu Dane không nói, từng nhổ nước bọt lên đống dây mà Marcus xếp.

Harro không có bạn. Không vì bị ghét, mà vì không ai tin cậu sẽ làm gì có ích.

Nhưng sáng nay, cậu lại tiến thẳng tới Marcus.

“Em có thể… giúp anh nói gì đó không?” – Harro hỏi, giọng cẩn trọng lạ thường.

Marcus không ngẩng lên.

“Giúp gì?”

“Gieo tin. Kiểu như Finnan ấy.”

“Vì sao em muốn?”

Harro do dự.

Rồi nói:

“Vì từ khi anh không nói nữa, người ta lại bắt đầu đồn linh tinh về mấy đứa như em. Nếu em là người lan tin, thì sẽ không ai muốn chọc em.”

Marcus vẫn tiếp tục khắc gỗ.

Rồi hắn đưa ra một đoạn dây bố, có hai nút gập.

“Em mang cái này đi vòng quanh chợ. Không cần nói gì. Nhưng nếu ai hỏi, thì nói là anh bảo treo nó ở lều người nào vừa đổi hàng với dân Do Thái.”

“Thế là sao?” – Harro hỏi.

“Không quan trọng. Quan trọng là... khi họ thấy dây đó, họ sẽ bắt đầu tự hỏi.”

“Và em được gì?”

Marcus ngẩng lên, ánh mắt thẳng:

“Nếu người ta sợ thứ em không hiểu, thì em mạnh hơn chính mình.”

Harro gật.

Lần đầu không nhăn mặt.

Lần đầu cúi đầu rời đi, như thể đang mang một nhiệm vụ thật sự.

Tối hôm đó, Elijah đến ngồi cạnh Marcus.

Gã không nói gì trong mấy phút đầu. Chỉ đưa điếu thuốc lên miệng, rít một hơi dài, rồi nói:

“Mày không nói nữa… nhưng người khác đang bắt đầu nói thay mày.”

Marcus không phản ứng.

Elijah tiếp:

“Và mày có biết điều nguy hiểm nhất là gì không?”

“Là gì?” – Marcus hỏi.

“Là khi lời người khác nói... bắt đầu được tin như thể mày nói thật. Kể cả khi mày không nói gì.”

Marcus gật.

“Vì lúc đó, tao không cần hiện diện. Mà vẫn có quyền lực.”

Elijah thở ra, khói tan theo gió:

“Cẩn thận. Vì lúc đó... nếu một thằng khác cũng biết cách im lặng, nó có thể thành mày.”

Marcus quay sang.

“Không ai là tao. Vì tao bắt đầu tất cả không phải vì sợ. Tao bắt đầu để xem... ai sẽ xin phép được trở thành kẻ biết chuyện.”

Elijah cười khẽ.

“Mày chưa già, mà đã quá giống một thằng già biết người ta cần gì.”

Marcus đáp:

“Và biết... lúc nào không cho.”

Đêm ấy, dưới ánh trăng bạc phếch, Marcus khắc thêm một ký hiệu mới vào cuốn sổ gỗ – ba chấm tròn xếp thành hình tam giác.

Dưới đó, hắn viết:

“Từ khi ta không còn phải nói, người ta bắt đầu đến xin được nói thay.Lúc đó, quyền lực đã không còn nằm trong tay ta – mà nằm trong im lặng ta để lại.”

Rồi hắn khép sổ, tựa đầu vào đống cỏ khô.

Không ai thấy Marcus ngủ. Không ai thấy hắn mơ.

Nhưng từ sáng hôm sau, những người nói thay hắn… bắt đầu mang dây trên cổ.

Không ai hỏi dây đó từ đâu.

Cũng như trước kia... không ai dám hỏi lời đồn từ ai mà ra.