Kinh thành những nơi khác, văn đảm vỡ vụn không nhiều, nhưng ở Quốc Học Cung, phụ cận hoàng cung và khu dân cư của quan viên, tiếng văn đảm vỡ vụn hoặc rạn nứt nhỏ dày đặc như pháo nổ, khiến nhiều người tưởng lầm là Tết đến.

Văn Tương Khương Hà Xuyên đứng trước thánh miếu, ngậm ngùi thở dài.

"Vạn dân thương tiếc đưa Phương Vận, một người vỡ vụn trăm người đảm. Quả nhiên nhân tài kiệt xuất."

Các quan khảo thí còn lại lặng lẽ đứng tại chỗ, đều cảm khái cho Phương Vận.

Trong phòng thi, Phương Vận viết xong 《 A Phòng Cung Phú 》, nhắm mắt dưỡng thần.

《 A Phòng Cung Phú 》 lơ lửng một hồi, chậm rãi hạ xuống.

Viết xong từ phú, tiếp đến là kinh nghĩa.

Kinh nghĩa bắt đầu bằng phá đề, nhưng vấn đề là hiện tại chỉ có một chữ "Tần", không có đề để phá, cần phải tự mình ra đề.

Phương Vận tỉ mỉ suy tư, trong đầu hiện lên vô số kinh điển liên quan đến "Tần". Trong 《 Kinh Thi 》 có 《 Tần Phong 》, đều là thơ ca về đất Tần, dù không có chữ "Tần", bất kỳ câu nào cũng có thể thành đề.

Trong 《 Xuân Thu 》 có sử liệu liên quan đến nước Tần, tùy tiện lấy ra một câu cũng thành đề được. Về phần các kinh điển khác, câu có thể dùng làm đề nhiều vô kể.

Trước mắt Phương Vận chỉ thấy vô số văn tự và câu nói bay loạn, trong lòng rối bời, càng nghĩ càng loạn, luôn cảm thấy câu này không sai, câu kia cũng được, nhưng ngẫm kỹ thì không tốt, nhất định có câu tốt hơn.

Phương Vận giờ mới hiểu cái khó của đề một chữ. Thi kinh nghĩa đều là nội dung kinh điển của các bậc thánh hiền, đều là thánh đạo thật sự. Dù cho văn vị của cử nhân thấp, không thể chạm đến hạch tâm thánh đạo, nhưng vẫn liên quan đến thánh đạo.

Nếu có đề kinh nghĩa cố định, thí sinh chỉ cần suy nghĩ một đạo lý, chỉ liên quan đến một thánh đạo. Nhưng bây giờ là đề một chữ, liên quan đến tất cả thánh đạo liên quan đến "Tần", phải suy nghĩ từng cái một, hao tổn tinh lực kinh người.

"Nếu có người tham gia thi hội mắc chứng khó lựa chọn, e rằng phải khóc thét trong phòng thi."

Phương Vận đang nghĩ ngợi, liền thấy một cử nhân chán nản cúi đầu, chậm rãi đi ra khỏi phòng thi.

Phương Vận nhìn kỹ, y phục cử nhân này còn rất mới, xem ra là tân khoa cử nhân năm ngoái, văn đảm không kiên cố. Chắc hẳn vì phải chọn quá nhiều đề, tư duy hỗn loạn, dẫn đến truy tìm thánh đạo chi tâm dao động, gây ra văn đảm rung động, phải rời trường thi.

Phương Vận trong lòng cảnh giác, không hề đi sâu suy nghĩ các đề liên quan đến "Tần", mà dùng phương pháp trong sách phụ đạo, dùng bút liệt kê những đề thích hợp nhất với mình, chuyển hóa thành văn tự, dùng mắt xem chứ không dùng đầu óc suy nghĩ, để tránh tư duy hỗn loạn.

Thi hội là kỳ thi đầu tiên của tiến sĩ, cũng có thể là kỳ thi cuối cùng, Phương Vận không hề qua loa. Theo 《 Kinh Thi 》, 《 Thượng Thư 》, 《 Luận Ngữ 》 và nhiều sách khác, liệt kê những đề thích hợp nhất, tổng cộng được hai trăm ba mươi ba đề.

"Vị Dương."

"Thần Phong."

"Hoàng Điểu."

"Xa Lân."

"Thu, Trúc Đài ở Tần."

"Tấn Hầu đến Tần Bá chiến ở Hàn."

"Tần Thệ."

"Tứ Phạn Thiếu Thích Tần."

...

Viết xong hai trăm ba mươi ba đề, Phương Vận lộ vẻ bất đắc dĩ, chọn một đề vừa thích hợp vừa tự tin để đạt giáp quả thực quá khó khăn.

Giờ ngọ, một tiếng chuông nhu hòa vang lên, Phương Vận ngẩng đầu, chỉ thấy một mâm lớn từ trên trời giáng xuống, trên mâm có cơm nước nóng hổi. Đây là một trong những điểm khác biệt giữa thi tiến sĩ và thi cử nhân.

Phương Vận ăn cơm trưa xong, nghỉ ngơi một lát, bắt đầu hồi tưởng những sách kinh nghĩa phụ đạo đã từng đọc, sau đó ôn lại lịch sử nước Tần từ khi kiến quốc đến khi diệt vong.

Thi hội kéo dài ba ngày, sau khi viết xong 《 A Phòng Cung Phú 》 vẫn còn hơn nửa ngày, Phương Vận không nóng nảy, chậm rãi ôn tập Tần sử.

Mãi đến đêm khuya, Phương Vận vẫn chưa quyết định viết gì, bèn đi ngủ.

Gần lúc ngủ, Phương Vận lại do dự. Trong lúc nửa mê nửa tỉnh, Phương Vận chợt nghĩ thông suốt một việc.

"Nếu tự ra đề tự thi, hà tất quan tâm ý đồ của quan khảo thí? Viết kinh nghĩa ta nên viết là được!"

Phương Vận nghĩ thông suốt mọi chuyện, bình yên đi vào giấc ngủ.

Sáng sớm hôm sau, Phương Vận ăn điểm tâm xong, lại xem hai trăm ba mươi ba đề, cầm bút lông gạch bỏ từng cái một, nhưng cuối cùng vẫn còn hơn ba mươi đề.

Phương Vận bắt đầu đợt sàng lọc thứ hai, thấy hai chữ "Hoàng Điểu", không khỏi nhớ đến câu trong 《 Kinh Thi? Huyền Điểu 》 mà mình đã thi kinh nghĩa hồi thi cử nhân.

Bài 《 Huyền Điểu 》 ca ngợi tinh thần phấn chấn của nhà Thương, còn bài 《 Hoàng Điểu 》 lại châm chọc nước Tần.

《 Kinh Thi? Hoàng Điểu 》 liên quan đến một điển cố. Tần Mục Công trước khi chết, từng uống rượu với các thần tử, cao hứng nói muốn cùng quần thần đồng sinh cộng tử. Lúc đó, ba vị đại thần họ "Tử Xa" của nước Tần đã đáp ứng cùng Tần Mục Công đồng sinh cộng tử.

Ba vị đại thần này là những lương thần nổi tiếng. Chính nhờ ba người phụ tá, Tần Mục Công mới từ bỏ tranh bá Trung Nguyên, mở rộng bờ cõi về phía tây, đặt nền móng vững chắc cho nước Tần sau này.

Sau khi Tần Mục Công chết, ba lương thần cùng một trăm bảy mươi bốn người khác bị chôn theo.

Việc này không chỉ đơn giản là tuẫn táng. Dù là do Tần Mục Công đùa giỡn, hay do Tần Khang Công sợ trọng thần đoạt quyền, đều dẫn đến cái chết của ba lương thần. Vì vậy, người Tần làm bài thơ 《 Hoàng Điểu 》, ai điếu Tử Xa và ba lương thần, công kích sự tàn bạo của Tần Mục Công.

Nhưng Phương Vận là người hiện đại, trong lòng không chỉ nghĩ đến việc tuẫn táng ba lương thần, mà còn nghĩ đến một trăm bảy mươi bốn người kia.

Thánh Nguyên ** tuy không còn chế độ nô lệ, nhưng vẫn còn khế ước bán thân. Hơn nữa, đến nay vẫn còn chế độ tuẫn táng, phu tử thê tử chôn cùng, chủ tử tôi tớ chôn cùng. Ngoại trừ người đọc sách có quyền không bị chôn cùng, hầu như không ai có thể phản kháng chế độ tuẫn táng.

Trong lịch sử Thánh Nguyên **, có rất nhiều người phản đối chế độ tuẫn táng. Nhiều người đọc sách khai sáng cũng không thực hành tuẫn táng nữa, nhưng việc tuẫn táng vẫn xảy ra, nhất là để mưu đoạt gia sản của thân tộc.

Phương Vận nghĩ đến đây, trong lòng run lên.

Nếu mình chết, chắc chắn sẽ được phong Hư Thánh, Phương gia sẽ là Hư Thánh gia tộc. Dù mình không có con nối dõi, hoàng thất Cảnh Quốc cũng sẽ chọn một người cháu trai của mình để kế thừa Hư Thánh gia tộc.

Hiện tại, phần lớn bảo vật tài vật đều ở trong tay Dương Ngọc Hoàn. Người Phương gia không dám công khai hại Dương Ngọc Hoàn, nhưng nhỡ có người thấy lợi mà nổi lòng tham, ngấm ngầm dùng thủ đoạn bức bách hoặc kích thích Dương Ngọc Hoàn tự sát tuẫn táng, đó không phải là điều Phương Vận muốn thấy.

Nhưng lễ tang là "Lễ", mà tuẫn táng cũng là một phần của "Lễ". Tuy nhiều người đọc sách khai sáng không còn thực hành tuẫn táng, nhưng không có ai ở vị trí cao hô hào bãi bỏ chế độ tuẫn táng, nhiều nhất là ngấm ngầm biểu thị, không viết thành văn chương.

"Coi như là vì giúp Ngọc Hoàn lần cuối, ta cũng có thể hô hào bãi bỏ chế độ tuẫn táng tàn ác này. Huống chi, ta vốn ghét loại 'Ác lễ' này! Người sắp chết, sao có thể sợ đầu sợ đuôi! Ta nhìn thấy đại thế của nhân tộc, bãi bỏ tuẫn táng là xu hướng phát triển. Loại 'Lễ' vô nhân đạo này, không ai ra tay, vậy ta sẽ tự mình đập nát!"

Nhưng khi cầm bút lên, Phương Vận do dự, vì Phương Vận nhớ đến một câu danh ngôn của Khổng Tử, do Á Thánh Mạnh Tử thuật lại.

"Kẻ đầu têu thói xấu, kỳ vô hậu hồ."

Câu này còn có nghĩa khác. Dù là người ủng hộ hay phản đối tuẫn táng, đều có thể dùng lời của Khổng Thánh để chứng minh mình đúng.

Hồi ức về những người đã khuất, thôi thúc ta viết nên trang sử mới. Bản dịch thuộc quyền phát hành duy nhất của truyen.free.