Ngày 23 tháng 5 năm 1870.

“Bệ hạ, đây là danh sách hơn 500 học sinh xuất sắc nhất các vùng năm nay. Sau khi loại bỏ những trường hợp phụ huynh không đồng ý cho con em ra nước ngoài, chỉ còn hơn 200 người. Đa phần trong số này là con em của các gia đình nhập cư gốc Đức và Viễn Đông, những người đã sẵn lòng gửi gắm con em mình.”

“Ừ, ai không muốn đi thì không cần ép buộc, chuyện này cần thuận theo ý nguyện của đôi bên. Du học không hẳn là điều xấu, song cũng chẳng phải vẹn toàn tốt đẹp. Chỉ là Đông Phi chúng ta còn quá lạc hậu, lúc này buộc phải học hỏi từ các cường quốc trên thế giới.”

“Nhưng thưa Bệ hạ, thần e không nên nói thế. Việc Đông Phi thực hiện giáo dục phổ cập bắt buộc đã là một điều rất đáng tự hào. Vương quốc chúng ta tuy mới thành lập chưa lâu, nhưng sau này nhất định có thể vượt lên các quốc gia khác.”

“Đừng tự cao! Phải giữ lòng khiêm tốn và làm việc cho tốt. Lạc hậu thì vẫn là lạc hậu, chẳng có gì phải biện minh cả. Chuyến đi lần này, các con em du học sinh sang châu Âu phải được chăm sóc thật chu đáo, để các em được tiếp cận nền giáo dục tiên tiến nhất của Đức và Áo, sau này học xong trở về xây dựng Đông Phi.”

“Vâng, bệ hạ.”

“Hơn nữa, khi các gia đình đã gửi gắm con cái cho chúng ta, tức là họ đã đặt vận mệnh của con em mình vào tay chính phủ. Vì thế, tuyệt đối không thể phụ lòng tin ấy. Ăn uống của các em phải đảm bảo đủ dinh dưỡng; sách vở, bút máy cùng các dụng cụ học tập phải do triều đình chuẩn bị; sinh hoạt cũng phải có người quản lý, chăm sóc chu đáo.”

“Rõ, bệ hạ!”

Ngày 30 tháng 5, Vương quốc Đông Phi chính thức cử 243 du học sinh sang Phổ và Áo.

Về giáo dục, Đông Phi thực sự còn rất yếu kém: trình độ học vấn bình quân thấp, tỉ lệ mù chữ cao. Cái gọi là giáo dục bắt buộc ở Đông Phi chẳng khác gì xây lâu đài giữa đồng trống khi nền móng còn chưa vững. Tính cả thời kỳ thuộc địa, Đông Phi mới chỉ thành lập được hơn ba năm, lứa học sinh tiểu học đầu tiên còn chưa tốt nghiệp. Do đó, đợt du học này chỉ có thể chọn lựa từ những đứa trẻ ở độ tuổi lưng chừng.

…

“Maklov này, thằng bé nhà Karl bên cạnh vừa được sang châu Âu học. Anh xem con mình học giỏi hơn nó, liệu chúng ta quyết định như vậy có sai không?” – Vợ Maklov lo lắng hỏi.

“Học hành à! Học cái quái gì! Ngày xưa ở châu Âu có mấy ai đi học đâu? Giờ chẳng phải ai cũng sống tốt đấy thôi?”

Maklov nói “châu Âu” thực ra là ám chỉ nước Nga dưới thời Sa hoàng. Tên thật của hắn là Maklovsky, xuất thân nông nô, nên trình độ giáo dục của dân thường dưới thời Sa hoàng thế nào thì ai cũng rõ.

“Hơn nữa, chính phủ giờ còn bắt buộc cái gọi là giáo dục phổ cập, thế là đủ rồi. Chỉ cần biết đọc biết viết để đọc thông báo của chính phủ là được.”

“Nhưng mà…”

“Không nhưng nhị gì cả, nghe lời ta là đúng rồi. Mình đâu phải quý tộc, học hành đâu mà nuôi sống được! Nếu không bị bắt buộc, ta đã chẳng cho nó đi học. Khoảng thời gian đó ở nhà trồng rau, nuôi gà, phụ giúp việc nhà, việc đồng áng mùa vụ, chẳng phải tốt hơn sao?”

Trước áp lực "cạnh tranh" từ những người di cư Hoa, các khu vườn kiểu phương Tây cũng dần thu hẹp, nhường chỗ cho vườn rau, cây ăn trái. Dù vậy, vườn hoa không biến mất hoàn toàn, bởi cái đẹp vẫn có giá trị nhất định, và ngay cả người Hoa cũng học theo, trồng vài khóm hoa cỏ làm cảnh.

Chuyển sang nhà bên cạnh:

“Karl này, thằng bé mới thế này mà anh đã cho sang châu Âu, nguy hiểm quá đi!”

“Sợ gì, chính phủ đã nói sẽ chăm sóc tốt cho các cháu mà. Ở lại Đông Phi chưa chắc đã tốt hơn đâu.”

“Nhưng nó mới 11 tuổi thôi!”

“Hừ, 11 tuổi là được rồi. Tôi hồi 10 tuổi đã ra đồng làm việc rồi. Giờ thằng bé được học hành, cho nó sang Đức tiếp thu nền giáo dục cao hơn thì tốt quá rồi. Hơn nữa, Đức là gốc gác của chúng ta, để nó tiếp xúc văn hóa Đức cũng hay. Đông Phi tuy tốt, nhưng xét về văn hóa thì vẫn phải nhìn về Đức.”

Cùng lúc đó, tại một gia đình di cư Hoa kiều:

“Hans! Thằng Frank còn nhỏ thế mà anh đã cho đi châu Âu, có ổn không đấy?” – Petra, vợ anh người Paraguay, lo lắng hỏi.

“Sợ gì! Quê mình có câu ‘Vạn ban giai hạ phẩm, duy hữu độc thư cao’ cơ mà. Trước đây không có điều kiện, giờ có cơ hội thì tất nhiên phải cho nó đi thử sức. Cứ theo mình mãi mà trồng trọt thì làm được gì lớn đây?”

“Em thấy trồng trọt cũng tốt mà! Đi xa nguy hiểm lắm!”

“Em biết gì! Làm nông cực khổ lắm! Frank sau này chỉ cần viết lách kiếm tiền thôi là đã hơn chúng ta gấp mấy lần rồi, còn có thể làm quan nữa. Như lão trưởng thôn đó, chẳng phải nhờ có chút chữ nghĩa mới được làm đó sao?”

…

Đợt du học sinh đầu tiên đã rời cảng Dar es Salaam, với 108 em sang Áo, số còn lại sang Phổ và các bang Đức khác. Trong tương lai, các em có cơ hội vào đại học ở những nước này, nhưng trước mắt sẽ học ở trường trung học.

Tuy còn nhỏ, nhưng phần lớn các em đều thông minh, vượt qua kỳ thi do chính phủ trung ương tổ chức, chứng tỏ ngoài trí tuệ, các em thực sự có hứng thú với việc học.

“Nhớ đừng làm mất thẻ tên, mỗi ngày đều phải nhẩm địa chỉ nhà, không được quên đường về.”

“Sang châu Âu, vào trường, hãy nhớ rõ mục đích chính là học tập. Đừng quá bận tâm đến ánh nhìn của bạn bè xung quanh. Nếu có ai hỏi, hãy cứ tự tin nói rằng mình là học sinh đến từ Vương quốc Đông Phi, và rằng mình cũng là người Đức.”

“Có khó khăn gì, các em cứ báo ngay với người phụ trách và giáo viên. Ăn ở đi lại chính phủ lo hết, các em chỉ cần học tập thật tốt thôi...”

Trên tàu, nhân viên liên tục dặn dò.

Để các gia đình bớt nhớ con, Đông Phi đã mở tuyến điện báo châu Âu – Đông Phi, cho phép gửi điện báo v��� nhà ba tháng một lần. Hai tuyến điện báo chính nối thẳng vào nội địa, sau đó bưu điện sẽ chuyển tới tận tay từng gia đình.

Chỉ riêng việc này đã tốn chi phí rất lớn, đủ thấy chính phủ coi trọng nhường nào.

Khó khăn lớn nhất đối với các du học sinh có lẽ không phải là việc học tập, mà là vấn đề phân biệt đối xử cùng sự khác biệt về thói quen sinh hoạt, dù vậy cũng không có cách giải quyết triệt để. Thế hệ du học sinh đầu tiên này chắc chắn sẽ là lứa chịu nhiều vất vả nhất.

Việc chọn Đức cũng giúp các em dễ hòa nhập vào môi trường văn hóa hơn, vì tiếng Đức chính là “giấy thông hành” của các em. Ở châu Âu, Đông Phi mặc định được coi là một quốc gia Đức, điều này khó lòng thay đổi. Ở những nơi khác có thể họ không được coi trọng, nhưng riêng ở vùng đất Đức thì điều đó đã là đủ rồi.

Bản quyền của tác phẩm này thuộc về truyen.free, nghiêm cấm mọi hình thức sao chép và đăng tải lại.