“Bíp… bíp… bíp…”

Tiếng còi chói tai đột ngột phá vỡ sự yên tĩnh buổi sớm, vang dội khắp khu chuyển tiếp di dân, khiến bao người còn đang say giấc phải giật mình thức dậy.

“Ký túc xá 23, phòng 013.”

Viên Dã, đang say ngủ, bất chợt bật dậy trên giường, hỏi: “Chuyện gì thế?”

Ngay lúc đó, Lý Tế cũng tỉnh dậy, dụi đôi mắt nh��p nhèm: “Sáng sớm thế này mà đã phá giấc mơ đẹp của người ta! Rõ ràng là tiếng còi, nhưng sao lại chói tai đến thế!”

Giữa lúc mọi người còn đang oán thán, tiếng còi cuối cùng cũng ngớt. Thế nhưng, tiếp đó lại vang lên một hồi chuông trầm bổng từ xa vọng lại.

"Boong... boong... boong..."

Đó chính là tiếng chuông từ tháp đồng hồ thành phố Dar es Salaam. Khi chuông thành phố này điểm, tức là sáu giờ sáng tại Đông Phi đã tới.

Tuy vậy, ở khu chuyển tiếp di dân, chỉ những ai đã tỉnh giấc mới có thể nghe thấy tiếng chuông này. Chính vì lẽ đó, Sở Di dân Đông Phi mới phải dùng còi để đánh thức họ.

Trong khu dân cư dành riêng cho người di dân, nhân viên Sở Di dân đang thực hiện “dịch vụ gọi dậy”.

Họ cầm dùi cui gõ mạnh vào từng cánh cửa gỗ dọc hành lang: “Cộp, cộp, cộp…” – tiếng gõ như muốn làm bung cánh cửa gỗ bất cứ lúc nào.

“Dậy mau! Đừng ngủ nữa! Mau rửa mặt chải đầu, trễ là lỡ bữa sáng đấy!”

Trước tiên họ hô bằng tiếng Đức, sau đó lại lặp lại bằng tiếng Hán. Đám di dân vốn còn lười biếng, nhưng chỉ cần nghe nhắc đến bữa ăn, họ lập tức bật dậy, vội vàng mặc quần áo – chẳng gì có thể ngăn cản cái bụng đói của họ lúc này.

Thời đó, người dân bình thường vốn có thừa thời gian để ngủ nướng. Đa phần di dân Đông Phi xuất thân từ nông thôn, quen với lối sống “làm lụng theo mặt trời” nên giấc ngủ của họ vốn đã khá đầy đủ.

Điều khiến họ bận tâm không phải là ngủ ít, mà là làm sao để có cái ăn. Gieo hạt xong xuôi, họ phó mặc cho ông trời; năm nào mưa thuận gió hòa thì còn cầm cự được, gặp chút tai ương là nạn đói ập đến ngay.

Ở châu Âu thì đỡ hơn, lỡ gặp mất mùa, họ còn có thể vào nhà máy làm thuê để không đến nỗi chết đói. Nhưng ở Viễn Đông, đa số người dân chỉ còn biết gồng gánh tha hương.

Dẫu vậy, tình hình ở châu Âu cũng chẳng sáng sủa mấy. Năm 1871, tỷ lệ đô thị hóa của Đức mới chỉ đạt 30,6%, Pháp là 31%, còn Đế quốc Áo – Hung chỉ 25%. Mà đây mới chỉ là con số về “đô thị hóa” đơn thuần; xét về mức độ hiện đại thì còn thấp hơn nhiều.

Đa phần các thị trấn khi ấy vẫn dựa vào nông nghiệp, nhiều cư dân thị trấn vẫn làm nghề nông, chỉ là sinh sống trong thành phố mà thôi. Thị trấn Hechingen chính là một ví dụ; năm nào mùa màng thất bát, nhiều hộ gia đình đứng trước nguy cơ phá sản.

Người sống “sướng” nhất thời ấy chính là người Anh. Anh quốc đã đạt mức đô thị hóa hơn 60%, công nghiệp trở th��nh trụ cột kinh tế. Cộng thêm việc vài năm gần đây, nhờ sản lượng nông nghiệp tăng vọt tại Đông Phi, Bắc Mỹ và Nga, giá lương thực quốc tế liên tục giảm. Điều này khiến giá thực phẩm tại các nước công nghiệp ổn định, thậm chí còn hạ xuống.

Năm 1871, tỷ lệ đô thị hóa ở Đông Phi là 17,3% – cao hơn mức trung bình toàn cầu (12%). Trong số các nước nông nghiệp, đây đã là mức khá cao. Cùng thời điểm đó, Hoa Kỳ đạt khoảng 25%, Nga 11%, còn “cường quốc dân số” Viễn Đông thì chỉ đạt khoảng 4%.

Đông Phi có tỷ lệ đô thị hóa cao, nguyên nhân chủ yếu gồm:

Dân số ít, phần lớn là di dân. Để thúc đẩy sự hòa hợp các dân tộc, chính quyền Đông Phi chủ trương tập trung dân cư, tránh để một dân tộc nào tụ cư quá đông.

Nông nghiệp đòi hỏi hợp tác. Vì là vùng hoang sơ, dã thú còn nhiều hơn cả người. Muốn khai khẩn đất mà thiếu người thì chẳng mấy chốc sẽ bị thiên nhiên lấy lại. Đôi khi, việc dẹp thú dữ còn phải nhờ đến dân binh hoặc quân đội, huống chi nơi đây còn nhiều thế lực bản địa tồn tại.

Tập đoàn Hechingen đầu tư mạnh. Ví dụ, Xưởng đóng tàu Bagamoyo mới xây dựng đã thu hút hơn hai nghìn công nhân, ngành trồng sisal còn thu hút hơn năm nghìn lao động.

Song nguyên nhân quan trọng nhất khiến tỷ lệ đô thị hóa ở Đông Phi cao chính là: số lượng lớn người da đen không được tính vào dân số chính thức của Đông Phi.

Người da đen chiếm số lượng gấp bốn lần di dân, dù đã có không ít người bị trục xuất.

Bởi thế, đời sống của di dân Đông Phi có phần đơn điệu, nhưng mức sống cũng chẳng kém thế giới. Họ có mỏ, có đất, có nguồn lao động da đen để khai thác; thêm vào đó, mô hình quản trị theo kiểu công ty giúp tránh được nạn tiểu nông phá sản. Dù có vùng bị mất mùa, họ cũng có thể điều phối lương thực từ nơi khác, san sẻ tổn thất.

Hơn nữa, Đông Phi vốn có thể thu hoạch nhiều vụ trong năm, thường là hai mùa trở lên – đây là điểm mấu chốt để ổn định.

Điều này chẳng khác nào Viễn Đông từ sau đời Tống, dân cư và sản nghiệp đổ dồn về phương Nam, bởi nơi đó dù có thiên tai cũng kịp thời trồng lại, không đến mức trắng tay như phương Bắc.

Đông Phi còn thuận lợi hơn: khí hậu toàn vùng không quá chênh lệch, mưa dồi dào nhưng không khắc nghiệt, đảm bảo sản lượng lương thực ổn định.

Nếu theo thang xếp loại đất canh tác ở Viễn Đông thời trước, phần lớn đất Đông Phi đạt mức trung bình khá trở lên, riêng khu vực Đại Hồ còn đạt loại ưu. Nói cách khác, Đông Phi vốn đã định sẵn sẽ trở thành cường quốc nông nghiệp.

Trong khi đám di dân hồ hởi dậy sớm vì bữa ăn sáng, thì Sở Di dân vốn chú trọng quy củ và vệ sinh, lại đặt ra thêm những yêu cầu khác.

“Xếp chăn màn gọn gàng! Đồ đạc không được bừa bãi, lát nữa sẽ có người kiểm tra. Ai mà lộn xộn, đừng trách ta không nhắc trước – hậu quả tự gánh chịu!”

“Phòng 041, các người làm ăn cái kiểu gì thế này? Sàn đầy bụi bẩn, mau quét dọn sạch sẽ, không thì tối nay khỏi ăn cơm!”

“Đây là áo của ai? Số hiệu 8856! Mới phát vài hôm mà đã bẩn thế này! Ngửi mùi xem, chịu nổi không? Mau giặt sạch ngay!”

…

Cảnh náo động của cuộc kiểm tra vệ sinh nhanh chóng thu hút sự chú ý của đoàn cứu trợ. Họ nghe thấy tiếng quát tháo xen lẫn tiếng ồn ào của di dân đang rửa mặt.

An Đức nói: “Thế Nghiêm huynh! Phía đông ồn ào quá! Hình như có ai đó đang quát mắng. Lại còn dùng cả ‘chim ngữ’ (tiếng Đức) lẫn tiếng Hán. Đông Phi này chẳng lẽ đang ngược đãi di dân sao?”

Lý Cách đáp: “Hậu Độ hiền đệ, để ta đi hỏi cho rõ!”

Thế là Lý Cách bước đến căn nhà của các hướng dẫn viên Đông Phi.

“Cộc, cộc, cộc…”

“Tới ai vậy! Sớm thế còn chưa ngủ à?”

Lý Cách ngớ ra, bởi đối phương dùng tiếng Đức.

Một lát sau cửa mới hé mở. Nhìn thấy Lý Cách đứng ngoài, vị hướng dẫn mới sực nhớ ra – đoàn người họ chẳng hiểu tiếng Đức.

Hướng dẫn viên nói: “Ngài Lý Cách! Có việc gì sao?”

Lý Cách: “À, là thế này. Vì sao bên khu cư trú phía đông lại ồn ào như vậy?”

“Ngài hỏi cái này ư? Thật ra chuyện này cũng chẳng liên quan gì đến các ngài. Đó đều là di dân mới đến, họ cần được rèn luyện theo lối sống của Đông Phi. Nếu không thì sẽ khó mà thích nghi được. Ngoài chuyện ấy ra, ngài cứ yên tâm ng�� tiếp, đừng bận tâm.”

Lý Cách: “Chúng tôi chỉ tò mò thôi. Xin hỏi, chúng tôi có thể sang đó xem không?”

“Xem ư? Có gì đâu mà xem, cũng chỉ là người, mặt mũi ai cũng như nhau thôi. Nhưng nếu thật sự hiếu kỳ thì cũng được, miễn là về sớm kẻo lỡ bữa ăn.”

Lý Cách: “Không thành vấn đề. Thật xin lỗi đã làm phiền ngài.”

“Có gì đâu! Ta vốn là người phụ trách việc giải đáp thắc mắc cho các ngài. À…” – hắn vừa ngáp vừa nói – “Ta đi rửa mặt đây. Có việc gì thì cứ tự quyết định, miễn đừng ra khỏi khu chuyển tiếp là được.” Nói xong, hắn quay lại phòng tìm khăn mặt và bàn chải.

Lý Cách quay về báo tin: “Hậu Độ hiền đệ, đi thôi, sang đó xem sao!”

An Đức: “Thế Nghiêm huynh, như vậy có được chăng?”

Lý Cách: “Không sao, ta đã hỏi rồi. Chỉ cần không ra khỏi khu này thì tự do đi lại.”

An Đức: “Vậy thì cùng đi!”

Thế là hai người tiến về phía đông – nơi di dân sinh sống. Đây là lần đầu tiên họ được tận mắt chứng kiến cảnh sống của di dân Đông Phi.

Nơi ấy quả thực đông đúc, náo nhiệt. Người thì quàng khăn, cầm bàn chải đi nhà tắm công cộng; người thì gấp chăn màn, quét dọn.

Hai người nhận thấy nơi đây chật chội nhưng lại gọn gàng, ngăn nắp. Một phòng nhỏ tám người ở, nhưng không bẩn thỉu, có lẽ vì họ cũng chẳng có nhiều hành lý.

Lý Cách nói nhỏ: “Hậu Độ! Ta thấy nơi này chẳng giống khu di dân, mà giống quân doanh thì đúng hơn!”

An Đức gật đầu: “Quả là thế! Y phục thì đồng loạt, kiểu dáng lại tương tự quân phục và cảnh phục của Đông Phi, chỉ khác chút ít về màu sắc và một vài chi tiết thôi.”

Lý Cách tiếp lời: “Còn nữa, huynh có nhận ra không? Di dân ở đây và cư dân Dar es Salaam trông khác hẳn – đa phần gầy gò hơn nhiều.”

Điều đó vốn hiển nhiên. Di dân từ Viễn Đông thường tiều tụy, nếu thấy ngay khi họ vừa cập bến, có lẽ chẳng khác gì những kẻ hấp hối. Chỉ vì ở khu chuyển tiếp này họ được nghỉ ngơi một thời gian nên mới có được tinh thần như hiện nay.

Mọi nỗ lực biên tập và chuyển ngữ cho chương truyện này đều được thực hiện bởi truyen.free, vì thế mong quý độc giả đón đọc tại trang chính thức.